Het was midden mei. Een vriendin en ik hadden besloten om na school nog even bij een speeltuintje in de buurt van het schoolgebouw te gaan hangen. We zaten rustig heen en weer te schommelen op de lage schommels, terwijl de zon warm op onze ruggen scheen. Het was zo’n middag waarop je bijna zou vergeten dat de zomer nog niet was begonnen. Toch was de koude wind, die af en toe opstak, moeilijk te negeren. Typisch Nederlands.
Mijn vriendin is Spaans. Ze is geboren in Spanje en heeft daar tot haar zesde gewoond. Net als ik, die op mijn zesde vanuit Turkije naar Nederland ben verhuisd.
Even viel er een moment van stilte. Het was geen ongemakkelijke stilte, maar juist een moment van rust. Zo’n stilte waarin je je niet gedwongen voelt om te praten, omdat je je zo op je gemak voelt bij de persoon naast je. Toch verbrak ik de stilte al snel met een plotselinge vraag.
‘Hé, voel jij je eigenlijk meer verbonden met Nederland of met Spanje?’
Ze keek me een beetje verbaasd aan. Zo’n vraag had ze natuurlijk niet zien aankomen. Toch antwoordde ze zonder te twijfelen: ‘Natuurlijk Spanje. Spanje is mijn thuis.’
Eigenlijk had ik dit antwoord wel verwacht. Want als migrant voel je je toch eerder verbonden met het land waar je vandaan komt dan met het land waar je naartoe bent verhuisd? Of, zou dat toch niet altijd zo te zijn?
Tot op de dag van vandaag zit ik nog steeds met deze vraag. Ik ben op mijn zesde van Turkije naar Nederland verhuisd. Inmiddels woon ik hier al een groot deel van mijn leven, maar toch vind ik het lastig om te zeggen waar ik me het meest mee verbonden voel.
In Nederland ben ik opgegroeid, ga ik naar school en heb ik een groot deel van mijn leven opgebouwd. Het land heeft dan ook veel invloed gehad op wie ik ben geworden. Toch zijn er momenten waarop Nederland even niet meer als thuis voelt. Op mijn school zitten bijvoorbeeld niet veel leerlingen met een migratieachtergrond. Daardoor komt het weleens voor dat er grappen worden gemaakt over buitenlanders en vluchtelingen. Ik weet dat die grappen niet altijd kwaad bedoeld zijn of specifiek op mij gericht zijn. Bovendien houd ik van mijn vrienden en weet ik dat ze me niet bewust willen kwetsen. Toch weet ik op zulke momenten vaak niet goed wat ik moet zeggen of hoe ik moet reageren. Het is niet dat ik er niet bij wil horen, maar ik kan in zulke situaties niet zomaar meelachen en mijn eigen normen en waarden aan de kant schuiven.
Tegelijkertijd voel ik me ook niet altijd even verbonden met de Turkse cultuur. Binnen mijn omgeving lijkt het soms vanzelfsprekend dat je veel weet over je eigen cultuur en er net als heel waardevol beschouwt. Wanneer je als een Turk onvoldoende kennis hebt van je eigen cultuur, kan dat dan ook tot verbaasde reacties zorgen. Daardoor kun je je al snel een beetje buiten de groep voelen vallen, alsof je niet genoeg weet over je eigen achtergrond.
Dat merk je ook in het dagelijks leven. Zo kan het bijvoorbeeld als verrassend worden gezien wanneer je de tekst van de Turkse volkslied niet uit je hoofd kent, bepaalde bekende Turkse zangers niet kent of weinig weet over belangrijke gebeurtenissen uit de Turkse geschiedenis. Ook jezelf uitdrukken in de taal is een uitdaging op zich. Vaak lukt het me niet om in het Turks precies onder woorden te brengen wat ik bedoel of hoe ik me voel. Hierdoor voel ik me weleens onzeker, vooral omdat ik het gevoel heb dat ik me in die taal juist goed zou moeten kunnen uitdrukken.
Dit zijn geen momenten waarop ik me per se buitengesloten voel. Het is gewoon dat ik soms even moet zoeken, zoeken naar mijn plek. Ik herken dingen uit beide culturen, maar er zijn ook dingen die ik minder goed begrijp of waarmee ik minder vertrouwd ben. Daardoor vind ik het moeilijk om te zeggen dat ik me volledig met een van beide culturen verbonden voel.
Misschien zal ik nooit, net als mijn Spaanse vriendin, één duidelijk antwoord kunnen geven op deze vraag. Maar misschien hoeft dat ook helemaal niet. Ik weet dat Turkije bij mijn achtergrond hoort en dat ik elke avond thuiskom in een warm Turks huishouden. Tegelijkertijd is Nederland het land waarin ik ben opgegroeid en dat een belangrijk deel van mijn leven is. Ik hoef daarom misschien niet één land aan te wijzen als thuis. Mijn thuis is namelijk niet alleen een plek op de kaart, maar ook de mensen bij wie ik mezelf kan zijn, de herinneringen die ik uit beide culturen met me meedraag en de verschillende kanten van mezelf die samen bepalen wie ik vandaag ben.
Z.A